کمیته ثبت پرندگان ایران Iran Bird Records Committee

گردآوری، ساماندهی و انتشار ثبت گونه های جدید و پرندگان کمیاب ایران To collate, ratify and publish bird records on Iranian rarities

کمیته ثبت پرندگان ایران Iran Bird Records Committee

گردآوری، ساماندهی و انتشار ثبت گونه های جدید و پرندگان کمیاب ایران To collate, ratify and publish bird records on Iranian rarities

طبقه بندی موضوعی
بایگانی

 

فهرست گونه‌های قفسی و کمبود داده

Checklist of Cage birds and species with data deficient

 

به روزرسانی: 3 مهر 1400

Last updated: 25 September 2021

 

 

به راستی، در فهرست‌های اصلی پرندگان ایران و استان‌ها، تنها گونه‌هایی آورده می‌شوند که دارای منشا طبیعی و آزاد و از گونه‌هایی با پراکنش و جمعیت طبیعی باشند یا گونه‌هایی که در سالیان دراز تبدیل به یک جمعیت طبیعی شده باشند.

 

به جز گونه‌های آزاد (وحشی) ثبت‌شده در ایران، دو گروه از پرندگان در کشور دارای جمعیت طبیعی هستند. این دو گروه، هماهنگ با دو گروه در طبقه C از طبقه‌بندی گونه‌ای انگلستان و ایرلند هستند.

 

الف- جمعیت طبیعی پایدار (با جوجه‌آوری)

Stable naturalized population

دیدن دستِ‌کم یک بالغ (با پروبال آراسته)، همراه با دست کم یک آشیانه فعال دارای تخم و جوجه در یک نقطه از کشور.

رکوردهای این گروه در فهرست اصلی ثبت خواهد شد. گونه‌های پرندگان زیر به آرامی جمعیت‌های پایدار را در کشور پدید آوردند و اکنون در فهرست‌های اصلی پرندگان ایران و استان‌ها قرار دارند.

 

طوطی طوق‌صورتی Rose-ringed Parakeet Psittacula krameri

این طوطی در ایران یک گونه قفسی است. گمان‌هایی در مورد بومی بودن این گونه در جنوب شرق ایران وجود دارد. در زمان روم باستان، پراکنش آن تا قفقاز بوده است. نگاره‌هایی از این گونه روی کفپوش‌های موزاییکی در ترکیه، عرق و سوریه وجود دارد. در دهه‌های گذشته، پراکنش آن به آرامی در سراسر کشور گسترش یافته است. به نظر نمی‌رسد که پراکنش آن در ایران ناشی از گسترش طبیعی باشد (شاید به دو دلیل اصلی رهاسازی و قفس‌گریزی باشد). وجود کلونی جوجه‌آوری به عنوان جمعیت و دیدن پرندگان تکی به عنوان افراد رهاسازی شده یا گریخته از قفس پنداشته می‌شوند.

 

مینای معمولی Common Myna Acridotheres tristis

در ایران، مینای معمولی یک گونه قفسی است. پراکنش طبیعی این گونه تا پاکستان و افغانستان و در عین حال بومی جنوب شرق ایران نیز بود اما در دهه‌های گذشته، پراکنش آن به آرامی در سراسر کشور گسترش یافت. با توجه به وجود نقشه قدیمی در مورد این گونه که تنها استان سیستان و بلوچستان را نشان می‌دهد (کتاب پرندگان ایران، اسکات و همکاران، 1354)، تنها بومی این استان در نظر گرفته می‌شود و برای استان‌های دیگر گسترش پراکنش (با ترکیب عواملی مانند افزایش طبیعی پراکنش به سوی غرب، رهاسازی و قفس‌گریزی) در نظر گرفته می‌شود. وجود کلونی جوجه‌آوری به عنوان جمعیت پایدار و دیدن پرندگان تکی به عنوان افراد رهاسازی شده یا گریخته از قفس پنداشته می‌شوند.

 

شاه‌طوطی Alexandrine Parakeet Psittacula eupatria

کلاغ هندی House Crow Corvus splendens

بلبل زیردم‌سرخ Red-vented Bulbul Pycnonotus cafer

 

ب- جمعیت طبیعی ناپایدار (بدون جوجه‌آوری)

Not established naturalized population

دیدن دستِ‌کم دو فرد باهم در یک نقطه از کشور (با پروبال آراسته) و دو بار در سال یا یک فرد دست کم سه بار در سال.

رکوردهای این گروه نیز در فهرست اصلی ثبت خواهند شد. دو گونه مینای هندی (معمولی) و طوطی طوق صورتی، در جنوب کشور بومی (یا شاید بومی) بوده‌اند اما در بخش‌های دیگری از کشور به دو دلیل اصلی رهاسازی یا قفس‌گریزی و نیز گسترش طبیعی، جمعیت‌های پایدار و ناپایدار را تشکیل داده‌اند. گونۀ سار کاکل سیاه نیز در کمتر از یک دهه گذشته، دست کم 9 بار در استان‌های فارس، هرمزگان و بوشهر دیده شده است. بنابراین، گونۀ سار کاکل‌سیاه، گونه‌ای با جمعیت ناپایدار به شمار می‌رود.

 

----------

 

گروه‌بندی گونه‌های دارای کمبود داده

Categories of bird species with data deficient

 

گاهی ثبت پرندگان با چالش‌هایی برخورد می‌کند. با هدف آشنایی دقیق‌تر با گونه‌ها، رکوردها و گزارش‌هایی که نمی‌توانند در فهرست‌های اصلی ایران و استان‌ها جای گیرند، اهمیت کار ثبت بیشتر روشن می‌شود. بر پایۀ آنچه که از دانش و تجربۀ پیشین ثبت پرندگان در جهان و ایران به دست آمد، وضعیت ( ونیز رکوردها و گزارش‌های) این گونه‌ها در کشور به چند دسته تقسیم می‌شوند. این چند گروه، هماهنگ با گروه‌های D و E در طبقه‌بندی گونه‌ای انگلستان و ایرلند هستند.

 

الف- افراد پراکنده با منشا ناشناخته

Scattered birds with uncertain origin

دیدن افراد پراکنده‌ای (یک فرد با پروبال آراسته) و یک تا دو بار در سال در یک نقطه از کشور و دورتر از محدوده 50 کیلومتری از یک جمعیت پایدار از گونه‌های قفسی که

منشا این پرندگان آشکار نیست و ممکن است ناشی از گسترش طبیعی پراکنش یا افزایش طبیعی جمعیت یک گونه قفسی باشد یا اینکه از قفس رها شده یا گریخته باشد. به همین دلیل به فهرست پرندگان استان افزوده نمی‌شوند بلکه این گزارش‌ها تنها یادداشت خواهند شد. یکی از گونه‌های این گروه، سار دم‌بلوطی است که تاکنون در فهرست‌های اصلی و استانی افزوده نشده است.

 

ب- گونه‌های ترابری شده

Transported species

چنانچه، گونه ای از طریق جابجایی کشتی، هواپیما و دیگر وسایل نقلیه به کشور وارد شود، در فهرست‌های اصلی جای نمی‌گیرد. برای نمونه، سار سومالی که در ایران دیده شد، گویا با کشتی به ایران رسیده است. بنابر این، گونۀ سار سومالی در فهرست اصلی پرندگان ایران قرار نمی‌گیرد.

 

ج- پرندگان مرده کرانه‌ای (ساحلی)

Dead birds at coastlines

چنانچه، نمونه مرده‌ای از یک گونه در کرانه دریاها یافت شود، آن گونه در فهرست‌های اصلی جای نمی‌گیرد.

 

د- افراد دور از جمعیت‌های پایدار

Individuals away from stable populations

دیدن یک تا دو فرد (با پروبال آراسته) و یک تا دو بار در سال در محدوده 50 کیلومتری از یک جمعیت پایدار ثبت می‌شود اما اگر در فاصله بیشتری دیده شوند، در فهرست‌ها افزوده نمی‌شوند.

برای نمونه، بلبل زیرِدُم‌سرخ در استان‌های فارس و خوزستان دیده شده است اما تاکنون به فهرست گونه‌های این دو استان افزوده نشده است.

 

ه- افراد گریخته از اسارت

Individuals escaped from captivity

گونه‌های پرندگان اسیری که پراکنش آنها بیشتر از 500 کیلومتر از ایران فاصله داشته باشد، افراد سرگردان و آزاد (با پروبال آراسته) از این گونه‌ها ثبت نخواهد شد بلکه این گزارش‌ها تنها یادداشت خواهند شد.

برخی از گونه‌ها، از پرندگان گریخته از اسارت هستند. در سال‌های گذشته، چندین فرد از آنها گزارش شده است. در مورد پرندگان اسیر، تا زمان جای گزینی یک جمعیت پایدار در طبیعت ایران، به فهرست اصلی پرندگان ایران افزوده نخواهد شد. گونه‌هایی مانند غاز فریادزن، قوی سیاه، اردک ماندارین، مرغ عشق و سهره سینه‌پولکی از این دسته هستند.

گونه مینای خاکستری تنها یک بار به صورت آزاد در چابهار به صورت گروهی (10 فرد) دیده شد که گویا جمعیتی آزاد و سرگردان بودند اما چندین بار در شهر تهران دیده شدند که همگی آنها گریخته از قفس به شمار رفتند. این گونه در هیچ نقطه از کشور جمعیت پایدار ندارد.

 

و- افراد سرگردان قفسی

Individual cage birds

افرادی از گونه‌های ثبت‌شده بومی و مهاجر و یا حتی گونه‌های ثبت نشده، ممکن است در قفس نگهداری شوند. گاه ممکن است به دلیل‌های مختلف، ما پرنده‌ای قفسی که نشانه‌هایی از بودن و ماندن در قفس را نشان دهند، در طبیعت آزاد ببینیم. گونه‌هایی مانند مینای هندی (معمولی)، مینای خاکستری، شاه‌طوطی {اسکندر}، طوطی طوق‌صورتی، بلبل خرما، بلبل زیرِدُم‌سرخ، مرغ عشق، سهره سینه‌پولکی، طرقه‌ها و حتی پرندگان شکاری ممکن است با چنین شرایطی دیده شوند. چنین رکوردهایی برای کشور و استان‌ها ثبت نخواهند شد.

 

ز- گونه‌های آزاد با کمبود داده

Wild species with data deficient

برخی از گونه‌های آزاد (وحشی) گزارش شده بودند اما گواه محکمی مانند وجود نمونه، وجود عکس‌های کافی و باکیفیت مناسب، توصیف کامل ویژگی‌های ریختی و یا تغییر در رده‌بندی گونه‌ها و گنگ بودن شناسایی گونه بر اساس رده‌بندی کنونی برای ثبت آنها وجود نداشت. بنابر این، در فهرست اصلی پرندگان ایران قرار نگرفتند.

 

---------

 

فهرست ساده رکوردهای گونه‌های آزاد با کمبود داده

 

فهرست 48 گونه از پرندگان که گزارش‌هایی از دیده‌شدن آنها وجود داشت اما تاکنون به فهرست پرندگان ایران افزوده نشده‌اند.

List of 48 species not confirmed that cannot yet be included on the Iranian list.

 

غاز برفی Chen caerulescens (Linnaeus, 1758)

En: Snow Goose

 

غاز فریادزن Branta hutchinsii (Richardson, 1832)

En: Cackling Goose

 

قوی سیاه Cygnus atratus (Latham, 1790)

En : Black Swan

 

اردک ماندارین Aix galericulata (Linnaeus, 1758)

En: Mandarin Duck

 

خوتکای کاکلی Anas falcata Georgi, 1775

En: Falcated Duck

 

کبوتردریایی پاصورتی Puffinus carneipes Gould, 1844

En: Flesh-footed Shearwater

 

اکراس سرتاس Geronticus eremita (Linnaeus, 1758)

En: Northern Bald Ibis

 

باکلان تاجدار Phalacrocorax aristotelis (Linnaeus, 1761)

En: European Shag

 

باکلان هندی Phalacrocorax fuscicollis Stephens, 1826

En: Indian Cormorant (Indian Shag)

 

دال سرسرخ Sarcogyps calvus (Scopoli, 1786)

Syn: Otogyps calvus

En: Red-headed Vulture

 

عقاب خالدار هندی Clanga hastata (Lesson, 1831)

En: Indian Spotted Eagle

 

سیاه هوبره کوچک Sypheotides indicus (Miller, JF, 1782)

En: Lesser Florican

 

طاووسک Porphyrio porphyrio (Linnaeus, 1758)

Syn: Porphyrio caeruleus

 

چاخ لق هندی Burhinus indicus (Salvadori, 1865)

En: Indian Stone-curlew

 

تلیله پنجه بلند Calidris subminuta (Middendorff, 1853)

En: Long-toed Stint

 

کاکایی سابینی Xema sabini (Sabine, 1819)

En: Sabine's Gull

 

پرستودریایی دوگالی Sterna dougallii Montagu, 1813

En: Roseate Tern

 

پرستودریایی قطبی Sterna paradisaea Pontoppidan, 1763

En: Arctic Tern

 

مرغ حق هندی Otus bakkamoena Pennant, 1769

En: Indian Scops Owl, Collared Scops Owl

 

بوف فرعون Bubo ascalaphus Savigny, 1809

En: Pharaoh Eagle-Owl

 

شبگرد هندی Caprimulgus asiaticus Latham, 1790

En: Indian Nightjar

 

دارکوب پشت سفید Dendrocopos leucotos (Bechstein, 1802)

En: White-backed Woodpecker

 

دارکوب سرخاکستری Picus canus Gmelin, JF, 1788

En: Grey-headed Woodpecker

 

شنقار Falco rusticolus Linnaeus, 1758

En: Gyrfalcon

 

طوطی سرآلویی Psittacula cyanocephala (Linnaeus, 1766)

En: Plum-headed Parakeet

 

مرغ عشق Melopsittacus undulates (Shaw, 1805)

En: Budgrigar

 

پیتای هندی Indian Pitta (Pitta brachyura)

Pitta brachyura (Linnaeus, 1766)

En: Indian Pitta

 

سنگ چشم قهوه ای Lanius cristatus Linnaeus, 1758

En: Brown Shrike

 

زاغ بور آسیای میانه Podoces panderi Fischer von Waldheim, 1821

En: Pander's Ground Jay

 

چرخ ریسک تالابی Poecile (Birdlife: Parus) palustris (Linnaeus, 1758)

En: Marsh Tit

 

چرخ ریسک فیروزه ای Cyanistes (Birdlife: Paruscyanus (Pallas, 1770)

En: Azure Tit

 

سسک چیف چاف ایبری Phylloscopus ibericus Ticehurst, 1937

Syn: Phylloscopus brehmi Homeyer, 1871

En: Iberian Chiffchaff

 

سسک قطبی Phylloscopus borealis (Blasius, JH, 1858)

En: Arctic Warbler

 

سسک درخت زیتون Hippolais olivetorum (Strickland, 1837)

En: Olive-tree Warbler

 

لیکوی معمولی Turdoides caudata (Dumont, 1823)

Syn: Argya caudata

En: Common Babbler

 

سسک عینکی Sylvia conspicillata Temminck, 1820

En: Spectacled Warbler

 

سسک ساردینی Sylvia melanocephala (Gmelin, JF, 1789)

En: Sardinian Warbler

 

سسک تاج آتشینRegulus ignicapilla (Temminck, 1820)

En: Common Firecrest

 

سار سومالی Onychognathus blythii (Hartlaub, 1859)

En: Somali Starling

 

کمرکُلی سینه بلوطی Sitta krueperi Pelzeln, 1863

En: Krüper's Nuthatch

 

دم سرخ کوهی Phoenicurus erythrogastrus (Güldenstädt, 1775)

En: Güldenstädt's Redstart

 

دم سرخ تالابی Phoenicurus fuliginosus Vigors, 1831

En: Plumbeous Water Redstart

 

دم آبی پهلونارنجی Tarsiger cyanurus (Pallas, 1773)

En: Red-flanked Bluetail

 

مگس گیر قهوه ای آسیایی Muscicapa dauurica Pallas, 1811

En: Asian Brown Flycatcher

 

مگس گیر طوقدار (طوق سفید) Ficedula albicollis (Temminck, 1815)

Syn: Muscicapa collaris, Bechst.- De F., Hedymela collaris

En: Collared Flycatcher

 

بافنده سینه سیاه (بنگالی) Ploceus benghalensis (Linnaeus, 1758)

En: Black-breasted Weaver, Bengal Weaver

 

سهره سینه پولکی Lonchura punctulata (Linnaeus, 1758)

En: Scaly-breasted Munia

 

زردپره گلوسیاه Emberiza cirlus Linnaeus, 1766

En: Cirl Bunting

 

*****