کمیته ثبت پرندگان ایران Iran Bird Records Committee

گردآوری، ساماندهی و انتشار ثبت گونه های جدید و پرندگان کمیاب ایران To collate, ratify and publish bird records on Iranian rarities

کمیته ثبت پرندگان ایران Iran Bird Records Committee

گردآوری، ساماندهی و انتشار ثبت گونه های جدید و پرندگان کمیاب ایران To collate, ratify and publish bird records on Iranian rarities

طبقه بندی موضوعی
بایگانی

 

فهرست گونه های قفسی و کمبود داده

Checklist of Cage birds and species with data deficient

 

به روزرسانی: 13 خرداد 1400

Last updated: 3 June 2021

 

 

به راستی، در فهرستهای اصلی پرندگان ایران و استانها، تنها گونه هایی آورده می شوند که دارای منشا طبیعی و آزاد و از گونه هایی با پراکنش و جمعیت طبیعی باشند یا گونه هایی که در سالیان دراز تبدیل به یک جمعیت طبیعی شده باشند.

 

به جز گونه های آزاد (وحشی) ثبت شده در ایران، دو گروه از پرندگان در کشور دارای جمعیت طبیعی هستند. این دو گروه، هماهنگ با دو گروه در طبقه C از طبقه بندی گونه ای انگلستان و ایرلند هستند.

 

الف- جمعیت طبیعی پایدار (با جوجه آوری)

Stable naturalized population

دیدن دست کم یک بالغ (با پروبال آراسته)، همراه با دست کم یک آشیانه فعال دارای تخم و جوجه در یک نقطه از کشور. رکوردهای این گروه در فهرست اصلی ثبت خواهد شد. گونه های پرندگان زیر به آرامی جمعیتهای پایدار را در کشور پدید آوردند و اکنون در فهرستهای اصلی پرندگان ایران و استانها قرار دارند.

 

طوطی طوق صورتی Rose-ringed Parakeet Psittacula krameri

این طوطی در ایران یک گونه قفسی است. گمان هایی در مورد بومی بودن این گونه در جنوب شرق ایران وجود دارد. در زمان روم باستان پراکنش آن تا قفقاز بوده است. نگاره هایی از این گونه روی کفپوشهای موزاییکی در ترکیه، عرق و سوریه وجود دارد. در دهه های گذشته، پراکنش آن به آرامی در سراسر کشور گسترش یافته است. به نظر نمی رسد که پراکنش آن در کشور ناشی از گسترش طبیعی باشد (شاید به دو دلیل اصلی رهاسازی و قفس گریزی باشد). وجود کلونی جوجه آوری به عنوان جمعیت و دیدن پرندگان تکی به عنوان افراد رهاسازی شده یا گریخته از قفس پنداشته می شوند.

 

مینای معمولی Common Myna Acridotheres tristis

در ایران، یک گونه قفسی است. پراکنش طبیعی این گونه تا پاکستان و افغانستان و در عین حال بومی جنوب شرق ایران بود اما در دهه های گذشته، پراکنش آن به آرامی در سراسر کشور گسترش یافت. با توجه به وجود نقشه قدیمی در مورد این گونه که تنها استان سیستان و بلوچستان را نشان می دهد (کتاب پرندگان ایران، اسکات و همکاران، 1354)، تنها بومی این استان در نظر گرفته می شود و برای استانهای دیگر گسترش پراکنش (با ترکیب عواملی مانند افزایش طبیعی پراکنش به سوی غرب، رهاسازی و قفس گریزی) در نظر گرفته می شود. وجود کلونی جوجه آوری به عنوان جمعیت و دیدن پرندگان تکی به عنوان افراد رهاسازی شده یا گریخته از قفس پنداشته می شوند.

 

شاه طوطی Alexandrine Parakeet Psittacula eupatria

کلاغ هندی House Crow Corvus splendens

بلبل زیردم سرخ Red-vented Bulbul Pycnonotus cafer

 

ب- جمعیت طبیعی ناپایدار (بدون جوجه آوری)

Not established naturalized population

دیدن دست کم دو فرد باهم در یک نقطه از کشور (با پروبال آراسته) و دو بار در سال یا یک فرد دست کم سه بار در سال. رکوردهای این گروه نیز در فهرست اصلی ثبت خواهند شد. دو گونه مینای هندی (معمولی) و طوطی طوق صورتی، در جنوب کشور بومی (یا شاید بومی) بوده اند اما در بخشهای دیگری از کشور به دو دلیل اصلی رهاسازی یا قفس گریزی و نیز گسترش طبیعی، جمعیتهای پایدار و ناپایدار را در ایران تشکیل داده اند. گونه سار کاکل سیاه نیز در کمتر از یک دهه گذشته، دست کم 9 بار در استانهای فارس، هرمزگان و بوشهر دیده شده است. بنابر این، گونه سار کاکل سیاه، گونه ای با جمعیت ناپایدار به شمار می رود.

 

----------

 

گروه بندی گونه های با کمبود داده

Categories of bird species with data deficient

 

ثبت پرندگان گاهی با چالشهایی برخورد می کند. با هدف آشنایی دقیق تر با گونه ها، رکوردها و گزارشهایی که نمی توانند در فهرستهای اصلی ایران و استانهای جای گیرند، اهمیت کار ثبت بیشتر روشن می شود. بر پایه آنچه که از دانش و تجربه پیشین ثبت پرندگان در جهان و ایران به دست آمد، وضعیت ( ونیز رکوردها و گزارشهای) این گونه ها در کشور به چند دسته تقسیم می شوند. این چند گروه، هماهنگ با گروههای D و E در طبقه بندی گونه ای انگلستان و ایرلند هستند.

 

الف- افراد سرگردان با وضعیت ناشناخته

Birds with uncertain status

دیدن یک فرد (با پروبال آراسته) و یک تا دو بار در سال در یک نقطه از کشور و دورتر از محدوده 50 کیلومتری از یک جمعیت پایدار. منشا این گونه ها آشکار نیست و به همین دلیل به فهرست پرندگان استان افزوده نمی شوند بلکه این گزارشها تنها یادداشت خواهند شد. یکی از گونه های این گروه سار دم بلوطی است که تاکنون در فهرستهای اصلی و استانی افزوده نشده است.

 

ب- گونه های ترابری شده

Transported species

چنانچه، گونه ای از طریق جابجایی کشتی، هواپیما و دیگر وسایل نقلیه به کشور وارد شود، در فهرستهای اصلی جای نمی گیرد. برای نمونه، سار سومالی که در ایران شد، گویا با کشتی به ایران رسیده است. بنابر این، گونه سار سومالی در فهرست اصلی پرندگان ایران قرار نمی گیرد.

 

ج- پرندگان مرده کرانه ای (ساحلی)

Dead birds at coastlines

چنانچه، نمونه مرده ای از یک گونه در کرانه دریاها یافت شود، آن گونه در فهرستهای اصلی جای نمی گیرد.

 

د- افراد دور از جمعیتهای پایدار

Individuals away from stable populations

دیدن یک تا دو فرد (با پروبال آراسته) و یک تا دو بار در سال در محدوده 50 کیلومتری از یک جمعیت پایدار ثبت می شود اما اگر در فاصله بیشتری دیده شوند، در فهرستها افزوده نمی شوند.

برای نمونه، بلبل زیرِدُم سرخ در استانهای فارس و خوزستان دیده شده است اما تاکنون به فهرست گونه های این دو استان افزوده نشده است.

 

ه- افراد گریخته از اسارت

Individuals escaped from captivity

گونه های پرندگان اسیری که پراکنش آنها بیشتر از 500 کیلومتر از ایران فاصله داشته باشد، افراد سرگردان و آزاد (با پروبال آراسته) از این گونه ها ثبت نخواهد شد بلکه این گزارشها تنها یادداشت خواهند شد.

برخی از گونه ها، از پرندگان گریخته از اسارت هستند. در سالهای گذشته، چندین فرد از آنها گزارش شده است. در مورد پرندگان اسیر، تا زمان جای گزینی یک جمعیت پایدار در طبیعت ایران، به فهرست اصلی پرندگان ایران افزوده نخواهد شد. گونه هایی مانند غاز فریادزن، قوی سیاه و اردک ماندارین، مرغ عشق و سهره سینه پولکی از این دسته هستند.

گونه مینای خاکستری تنها یک بار به صورت آزاد در چابهار به صورت گروهی (10 فرد) دیده شد که گویا جمعیتی آزاد و سرگردان بودند. اما چندین بار در شهر تهران دیده شدند که همگی آنها گریخته از قفس به شمار می روند. این گونه در هیچ نقطه از کشور جمعیت پایدار ندارد.

 

و- افراد سرگردان قفسی

Individual cage birds

افرادی از گونه های ثبت شده بومی و مهاجر و یا حتی گونه های ثبت نشده، ممکن است در قفس نگهداری شوند. گاه ممکن است به دلیلهای مختلف، ما پرنده ای قفسی که نشانه هایی از بودن و ماندن در قفس را نشان دهند، در طبیعت آزاد ببینیم. گونه هایی مانند مینای هندی (معمولی)، مینای خاکستری، شاه طوطی {اسکندر}، طوطی طوق صورتی، بلبل خرما، بلبل زیرِدُم سرخ، مرغ عشق، سهره سینه پولکی، طرقه ها و حتی پرندگان شکاری ممکن است با چنین شرایطی دیده شوند. چنین رکوردهایی برای کشور و استانها ثبت نخواهند شد.

 

ز- گونه های آزاد با کمبود داده

Wild species with data deficient

برخی از گونه های آزاد (وحشی) گزارش شده بودند اما گواه محکمی مانند وجود نمونه، وجود عکسهای کافی و باکیفیت مناسب، توصیف کامل ویژگیهای ریختی و یا تغییر در رده بندی گونه ها و گنگ بودن شناسایی گونه بر اساس رده بندی کنونی برای ثبت آنها وجود نداشت. بنابر این، در فهرست اصلی پرندگان ایران قرار نگرفتند.

 

---------

 

فهرست ساده رکوردهای گونه های آزاد با کمبود داده

 

فهرست 48 گونه از پرندگان که گزارشهایی از دیده شدن آنها وجود داشت اما تاکنون به فهرست پرندگان ایران افزوده نشده اند.

List of 48 species not confirmed that cannot yet be included on the Iranian list.

 

غاز برفی Chen caerulescens (Linnaeus, 1758)

En: Snow Goose

 

غاز فریادزن Branta hutchinsii (Richardson, 1832)

En: Cackling Goose

 

قوی سیاه Cygnus atratus (Latham, 1790)

En : Black Swan

 

اردک ماندارین Aix galericulata (Linnaeus, 1758)

En: Mandarin Duck

 

خوتکای کاکلی Anas falcata Georgi, 1775

En: Falcated Duck

 

کبوتردریایی پاصورتی Puffinus carneipes Gould, 1844

En: Flesh-footed Shearwater

 

اکراس سرتاس Geronticus eremita (Linnaeus, 1758)

En: Northern Bald Ibis

 

باکلان تاجدار Phalacrocorax aristotelis (Linnaeus, 1761)

En: European Shag

 

باکلان هندی Phalacrocorax fuscicollis Stephens, 1826

En: Indian Cormorant (Indian Shag)

 

دال سرسرخ Sarcogyps calvus (Scopoli, 1786)

Syn: Otogyps calvus

En: Red-headed Vulture

 

عقاب خالدار هندی Clanga hastata (Lesson, 1831)

En: Indian Spotted Eagle

 

سیاه هوبره کوچک Sypheotides indicus (Miller, JF, 1782)

En: Lesser Florican

 

طاووسک Porphyrio porphyrio (Linnaeus, 1758)

Syn: Porphyrio caeruleus

 

چاخ لق هندی Burhinus indicus (Salvadori, 1865)

En: Indian Stone-curlew

 

تلیله پنجه بلند Calidris subminuta (Middendorff, 1853)

En: Long-toed Stint

 

کاکایی سابینی Xema sabini (Sabine, 1819)

En: Sabine's Gull

 

پرستودریایی دوگالی Sterna dougallii Montagu, 1813

En: Roseate Tern

 

پرستودریایی قطبی Sterna paradisaea Pontoppidan, 1763

En: Arctic Tern

 

مرغ حق هندی Otus bakkamoena Pennant, 1769

En: Indian Scops Owl, Collared Scops Owl

 

بوف فرعون Bubo ascalaphus Savigny, 1809

En: Pharaoh Eagle-Owl

 

شبگرد هندی Caprimulgus asiaticus Latham, 1790

En: Indian Nightjar

 

دارکوب پشت سفید Dendrocopos leucotos (Bechstein, 1802)

En: White-backed Woodpecker

 

دارکوب سرخاکستری Picus canus Gmelin, JF, 1788

En: Grey-headed Woodpecker

 

شنقار Falco rusticolus Linnaeus, 1758

En: Gyrfalcon

 

طوطی سرآلویی Psittacula cyanocephala (Linnaeus, 1766)

En: Plum-headed Parakeet

 

مرغ عشق Melopsittacus undulates (Shaw, 1805)

En: Budgrigar

 

پیتای هندی Indian Pitta (Pitta brachyura)

Pitta brachyura (Linnaeus, 1766)

En: Indian Pitta

 

سنگ چشم قهوه ای Lanius cristatus Linnaeus, 1758

En: Brown Shrike

 

زاغ بور آسیای میانه Podoces panderi Fischer von Waldheim, 1821

En: Pander's Ground Jay

 

چرخ ریسک تالابی Poecile (Birdlife: Parus) palustris (Linnaeus, 1758)

En: Marsh Tit

 

چرخ ریسک فیروزه ای Cyanistes (Birdlife: Paruscyanus (Pallas, 1770)

En: Azure Tit

 

سسک چیف چاف ایبری Phylloscopus ibericus Ticehurst, 1937

Syn: Phylloscopus brehmi Homeyer, 1871

En: Iberian Chiffchaff

 

سسک قطبی Phylloscopus borealis (Blasius, JH, 1858)

En: Arctic Warbler

 

سسک درخت زیتون Hippolais olivetorum (Strickland, 1837)

En: Olive-tree Warbler

 

لیکوی معمولی Turdoides caudata (Dumont, 1823)

Syn: Argya caudata

En: Common Babbler

 

سسک عینکی Sylvia conspicillata Temminck, 1820

En: Spectacled Warbler

 

سسک ساردینی Sylvia melanocephala (Gmelin, JF, 1789)

En: Sardinian Warbler

 

سسک تاج آتشینRegulus ignicapilla (Temminck, 1820)

En: Common Firecrest

 

سار سومالی Onychognathus blythii (Hartlaub, 1859)

En: Somali Starling

 

کمرکُلی سینه بلوطی Sitta krueperi Pelzeln, 1863

En: Krüper's Nuthatch

 

دم سرخ کوهی Phoenicurus erythrogastrus (Güldenstädt, 1775)

En: Güldenstädt's Redstart

 

دم سرخ تالابی Phoenicurus fuliginosus Vigors, 1831

En: Plumbeous Water Redstart

 

دم آبی پهلونارنجی Tarsiger cyanurus (Pallas, 1773)

En: Red-flanked Bluetail

 

مگس گیر قهوه ای آسیایی Muscicapa dauurica Pallas, 1811

En: Asian Brown Flycatcher

 

مگس گیر طوقدار (طوق سفید) Ficedula albicollis (Temminck, 1815)

Syn: Muscicapa collaris, Bechst.- De F., Hedymela collaris

En: Collared Flycatcher

 

بافنده سینه سیاه (بنگالی) Ploceus benghalensis (Linnaeus, 1758)

En: Black-breasted Weaver, Bengal Weaver

 

سهره سینه پولکی Lonchura punctulata (Linnaeus, 1758)

En: Scaly-breasted Munia

 

زردپره گلوسیاه Emberiza cirlus Linnaeus, 1766

En: Cirl Bunting

 

*****