کمیته ثبت پرندگان ایران Iran Bird Records Committee

پایدارسازی نام کبوتر چشم زرد

Stabilization of Persian name of Yellow-eyed Dove

 

یکی از گونه‌های پرندگان ایران، «کبوتر چشم‌زرد (خاوری)» با نام انگلیسی Yellow-eyed Dove و نام علمی Columba eversmanni است. نخستین نام فارسی این گونه، کبوتر آسیای میانه بود (جرویس رید 1337). سپس به شکل فاخته خاوری پدیدار شد (اسکات و همکاران 1354، فیروز 1379، کابلی و همکاران 1395). اما از دهۀ 1380، به شکل «کبوتر خاوری» آمد (ادهمی 1384) و تا آبان 1399، نام فارسی رایج این گونه در منابع فارسی «کبوتر خاوری» بود.

 

در آبان 1399، پس از نظرخواهی از اعضای کمیتۀ ثبت پرندگان ایران، برای پرهیز از خطا در کاربرد نام فارسی با یک گونۀ دیگر در تیرۀ کبوتران، یعنی «قمری خاوری» (Oriental Turtle Dove) و نیز برای هماهنگی بیشتر با نام انگلیسی این گونه از کبوترها، نام فارسی این گونه به شکل «کبوتر چشم‌زرد (خاوری)» نوشته شده است.

 

اکنون پس از گذشت بیش از پنج سال از کاربرد و رواج گسترده این نام در میان پرنده‌نگران، می‌توان به آسانی نام دوم این گونه را حذف کرد و به طور ساده‌تر نام کبوتر چشم‌زرد را به کار برد.

 

بر همین اساس، ازین پس نام فارسی این گونه در فهرست‌های پرندگان ایران، به شکل کوتاه‌تر و تنها با کاربرد نام «کبوتر چشم‌زرد» خواهد آمد.

 

کبوتر چشم‌زرد

Yellow-eyed Dove

Columba eversmanni

 

منابع

ادهمی، علی (۱۳۸۴). دانشنامه پرندگان. بنیاد دانشنامۀ بزرگ فارسی، ۲۲۹ ص.

اسکات، درک، علی ادهمی میرحسینی و حسین مروج همدانی (1354). پرندگان ایران. سازمان حفاظت محیط زیست، 404 ص.

جرویس، سایمون (1337). فهرست پیشنهادی اسامی پرندگان ایران. انتشارات دانشگاه تهران، 23 ص.

فیروز، اسکندر (۱۳۷۹). مهره‌داران ایران. مرکز نشر دانشگاهی، ۴۹۱ ص.

کابلی، محمد، منصور علی آبادیان، محمد توحیدی‌فر، علیرضا هاشمی، سید بابک موسوی و کیس رزلار (1395). اطلس پرندگان ایران. سازمان حفاظت محیط زیست، 620 ص.

-----

ثبت سلیم طلایی اروپایی در سد حسنلو در دی 1404

Record of European Golden Plover in Hasanlu dam in January 2026

 

چکیدۀ این ثبت:

نام گونه: سلیم طلایی اروپایی Pluvialis apricaria

شماره پرنده: 2 فرد

مکان پایش: سد حسنلو

استان: آذربایجان غربی

زمان پایش: 22 دی 1404

پایشگران: آقای عزیز عذار

یادداشت: نخستین ثبت این گونه برای استان آذربایجان غربی

Species: European Golden Plover Pluvialis apricaria

No. of individuals: 2 individuals

Place of observation: Hasanlu dam

Province: West Azarbaijan

Date of observation: 12 January 2026

Observers: Aziz Ozar

Remarks: The first record of this species for West Azarbaijan province.

ثبت همه رکوردهای پرندگان کمیاب ایران

All records of scarce birds of Iran

ثبت سسک ابروزرد هیوم در شهر تهران  در بهمن 1404

Record of Hume's Leaf Warbler in Tehran in January 2026

 

چکیدۀ این ثبت

نام گونه: سسک ابروزرد هیوم Phylloscopus humei

شمار پرنده: یک فرد

مکان پایش: شهر تهران

استان: تهران

زمان پایش: 3 بهمن 1404

پایشگران: بانو آرزو اقبال‌پور و آقای هومن درودی

Species: Hume's Leaf Warbler Phylloscopus humei

No. of individuals: one individual

Place of observation: Tehran city

Province: Tehran

Dates of observation: 23 January 2026

Observers: Arezoo Eqbalpour & Houman Doroudi

ثبت همه رکوردهای پرندگان کمیاب ایران

All records of rare birds of Iran

ثبت دال سیاه در قم در دی 1404

Record of Cinereous Vulture in Qom in January 2026

 

چکیدۀ این ثبت:

نام گونه: دال سیاه Aegypius monachus

شمار پرنده: یک فرد

محل پایش: جایگاه پسماند البرز، قم

استان: قم

تاریخ پایش: 21 دی 1404

پایشگران: آقای سعید نصرتی

Species: Cinereous Vulture Aegypius monachus

No. of individuals: one individual

Place of observation: Alborz waste dump, Qom

Province: Qom

Date of observation: 11 January 2026

Observers: Saeed Nosrati

پایدارسازی نام بادخورک معمولی

Stabilization of Persian name of Common Swift

 

یکی از گونه‌های پرندگان ایران «بادخورک معمولی» با نام انگلیسی Common Swift و نام علمی Apus apus است. نام فارسی این گونه ابتدا به شکل «پرستو معمولی» آمده بود (جرویس رید، 1337). سپس در کتاب پرندگان ایران (اسکات و همکاران 1354) به شکل «بادخورک معمولی» آمد و در کتاب‌های پس از آن ادامه یافت.

 

با توجه به کاربرد زیاد واژۀ "معمولی" در میان پرندگان ایران و توجه به دیدگاه حفاظتی گونه‌ها، در خرداد 1400، برای اولویت دادن نام بادخورک سیاه نظرخواهی شد که رای نیاورده بود و به همین دلیل واژۀ «سیاه» تنها در درون پرانتز آورده شده بود.

 

اما موضوع دیگری سبب پرهیز از کاربرد نام بادخورک سیاه می‌شود،

وجود گونۀ دیگری با نام

Black Swift or American Black Swift

Cypseloides niger

است که در قارۀ امریکا زیست می‌کند.

 

 

اکنون با توجه به رواج غالب نام «بادخورک معمولی»، و برای کاهش نام‌های غیرضرور درون پرانتز، می‌توان واژۀ «سیاه» را از نام فارسی رسمی این گونه حذف کرد. بر این اساس، نام فارسی این گونه در فهرست‌های پرندگان ایران، همانند گذشته به شکل زیر نوشته خواهد شد.

 

بادخورک معمولی

Common Swift

Apus apus

 

منابع

اسکات، درک، علی ادهمی میرحسینی و حسین مروج همدانی (1354). پرندگان ایران. سازمان حفاظت محیط زیست، 404 ص.

جرویس، سایمون (1337). فهرست پیشنهادی اسامی پرندگان ایران. انتشارات دانشگاه تهران، 23 ص.

*****

 

ثبت رکوردهای بازیابی حلقه‌گذاری در پرندگان ایران

All records of ringing recoveries of Iranian birds

ثبت بازیابی هوبره آسیایی از قزاقستان در حاجی آباد در دی 1404

Record of recovery of Asian Houbara from Kazakhstan in Ardakan in December 2025

 

چکیدۀ این ثبت:

نام گونه: هوبرۀ آسیایی Chlamydotis macqueenii

کد حلقه: حلقه فلزی M25K 24213

سن و جنس: پرندۀ نر قفسی، جوجۀ اردیبهشت 1404

مکان حلقه گذاری: رهاسازی نزدیک آرال، غرب قزاقستان

تاریخ حلقه گذاری: رهاسازی در 15 سپتامبر 2025 (شهریور 1404)

نام حلقه گذار: --

مکان بازیابی حلقه: حاجی‌آباد، اردکان (استان یزد، ایران)

تاریخ بازیابی حلقه: 1 دی 1404

نام یابندگان حلقه: آقایان حسین ثقفی، سید حمید خدایی

گزارشگران: آقایان محمد سپهری اردکانی، علیرضا اکبری، سید جلال موسوی و بانو ریحانه میران‌زاده

Species: Asian Houbara Chlamydotis macqueenii

Ring code: Metal ring M25K 24213

Age and sex: male captive bred, hatched in May 2025

Place of ringing: near Aral, western Kazakhstan

Date of ringing: released on 15 September 2025

Name of ringer: --

Place of recovery: Haji-Abad, Ardakan (Yazd province, Iran)

Date of recovery: 22 December 2025

Name of finder: Hossein Saghafi & Seyed Hamid Khodayei

Reporters: Mohammad Sepehri Ardakani, Alireza Akbari, Seyed Jalal Mousavi & Reyhaneh Miranzadeh